Tình hình xuất khẩu thủy sản 3 tháng đầu năm 2010 có nhiều lạc quan bởi kim ngạch xuất khẩu tăng, thị trường mở rộng, các hiệp định kinh tế được ký kết với những ưu đãi về thuế... Tuy nhiên, xuất khẩu thủy sản cũng đang phải đối mặt với rất nhiều rào cản từ Hoa Kỳ và các nước châu Âu.

Những tín hiệu lạc quan

Theo Bộ Nông nghiệp và PTNT, 3 tháng đầu năm 2010, xuất khẩu thủy sản đạt 628 triệu USD, tăng 41% so với cùng kỳ năm 2009. Năm 2010, ngành thủy sản Việt Nam được đánh giá là có thể xuất khẩu được hơn 500.000 tấn cá tra và hơn 200.000 tấn tôm. Ngoài ra, các doanh nghiệp (DN) thủy sản trong nước có thể mở rộng thị trường sang các nước Đông Âu, Bắc Phi, Ấn Độ.

Ưu thế tuyệt đối của tôm sú cỡ lớn của Việt Nam so với các nước sẽ khiến xuất khẩu tôm tăng nhanh chóng, đặc biệt là tại thị trường Hoa Kỳ. Mặt khác, thị trường châu Âu đang thực hiện việc quản lý chặt chẽ và hạn chế thủy sản đánh bắt. Đây sẽ là cơ hội để các sản phẩm thủy sản nuôi trồng của Việt Nam chiếm lĩnh thị trường.

Nhu cầu nhập khẩu thủy sản của hầu hết các thị trường cũng tăng đáng kể. Dự kiến, kim ngạch xuất khẩu cá tra, ba sa vào Nga năm nay sẽ đạt 100 triệu USD và Nga sẽ trở thành một trong những thị trường nhập khẩu thủy sản lớn của Việt Nam. Các thị trường khác như Ba Lan, Tây Ban Nha, Mexico, Brazil cũng tăng khoảng 30% sản lượng nhập khẩu so với năm trước.

Theo Bộ Công Thương, năm 2010, nước ta có thể tăng xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU, chủ yếu là hàng philê đông lạnh (gồm cá tuyết, cá tuyết vàng, cá tra, tôm đông lạnh và cá ngừ). Trị giá nhập khẩu cả khối EU khoảng 40 tỷ USD/năm. Hàn Quốc và các nước Trung Đông cũng đang trở thành những thị trường không thể bỏ qua của các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Đối mặt nhiều thách thức

Mặc dù có nhiều tín hiệu đáng mừng, song nhiều người dự báo mục tiêu kim ngạch 4,5 tỷ USD trong năm nay sẽ rất khó đạt được bởi thị trường thủy sản thế giới vẫn tiếp tục phải đối mặt với nhiều thách thức, nhất là khi nền kinh tế toàn cầu chưa thực sự thoát khỏi khủng hoảng. Bên cạnh đó, xuất khẩu thủy sản Việt Nam vào thị trường EU trở nên khó khăn hơn khi Quy định chống đánh bắt thủy sản trái phép (IUU) bắt đầu được thực hiện, gây khó khăn cho ngư dân và DN.

Ngoài ra, sự đầu tư mạnh mẽ trong việc mở rộng sản lượng, đa dạng hóa chủng loại sản phẩm, tạo dựng và phát triển thương hiệu cho các mặt hàng thủy sản của một số nước như Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia, Philippines nhằm củng cố và phát triển thị phần tại các thị trường nhập khẩu thủy sản lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản cũng sẽ là thách thức rất lớn đối với chúng ta.

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, khó khăn lớn nhất cho xuất khẩu thủy sản năm 2010 chủ yếu vẫn là xu hướng bảo hộ thương mại, hàng rào kỹ thuật, kiểm dịch chặt chẽ và thường xuyên ban hành các tiêu chuẩn mới khắt khe hơn về dư lượng kháng sinh và an toàn vệ sinh thực phẩm. Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) đang trong quá trình triển khai Dự luật nông nghiệp 2008 (Farmbill), trong đó có điều khoản nhằm hạn chế việc nhập khẩu cá tra của Việt Nam, dựa trên việc mở rộng định nghĩa catfish (cá da trơn) và đưa cá tra của Việt Nam vào danh sách này để chuyển cá tra Việt Nam từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (USFDA) sang USDA quản lý, gây ảnh hưởng không nhỏ tới xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Bên cạnh đó, các DN còn đứng trước khó khăn về tình trạng thiếu nguyên liệu để sản xuất, trong khi thuế nhập khẩu nguyên liệu một số mặt hàng vẫn ở mức cao. Đó là chưa kể tình trạng con giống không bảo đảm, chất lượng thấp; sự yếu kém trong khâu tiếp thị và thiếu đội ngũ các nhà quản lý và lao động có trình độ.

Với những thách thức đang phải đối mặt, Bộ Nông nghiệp và PTNT và các bộ, ngành liên quan cần có chính sách đồng bộ nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng sản xuất manh mún, công nghệ chế biến thô sơ, mối quan hệ phức tạp giữa sản xuất, thu mua, chế biến và khả năng cung ứng nguyên liệu, ý thức của doanh nghiệp, người sản xuất.

Các địa phương cần rà soát, quy hoạch lại diện tích nuôi trồng thủy sản, đảm bảo các điều kiện nuôi thâm canh, an toàn dịch bệnh, thực hiện việc đánh số cơ sở, vùng nuôi đối với đối tượng nuôi chủ lực như tôm sú, cá tra, tôm thẻ chân trắng...

Phía ngân hàng cần có chính sách vay vốn ưu đãi đối với những hộ thực sự có nhu cầu để họ tiếp tục sản xuất nhằm giải quyết vấn đề nguyên liệu cho các nhà máy chế biến xuất khẩu.

Nông dân cần ứng dụng các quy trình sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế nhằm tạo ra sản phẩm chất lượng, uy tín. Còn DN phải có cái nhìn thận trọng trong việc xuất khẩu thủy sản cũng như nhận diện khó khăn trước mắt và lâu dài để đảm bảo xuất khẩu bền vững. Đặc biệt, đối với những DN xuất khẩu vào từng thị trường riêng biệt nên ngồi lại với nhau để có sự thống nhất về giá, xây dựng thương hiệu Thủy sản Việt Nam, tránh trường hợp bán phá giá, gây ảnh hưởng đến mặt bằng giá chung.

Theo Kinh tế nông thôn

Phát triển thương mại nông thôn: Học cách mua bán hiện đại...
Chỉ tiêu xuất khẩu gạo: nên hay không?...
Để công nghiệp nông thôn vùng Đồng bằng sông Cửu Long cất cánh...
“Làm giá” đặc sản miền Tây...
Lúa-tôm - Một mô hình cho sản phẩm “sạch”...
Nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản: Chất lượng, yếu tố quyết định...
Diễn biến chỉ số giá hàng tiêu dùng từ 1976 đến 2008...
Thời cơ chiếm lĩnh thị trường trong nước...
Xuất khẩu thủy sản – không dễ sân chơi WTO...
Cơ cấu lại sản xuất để phát triển bền vững...